Catering Portalı
Günümüz yaşam koşulları hızla değişmekte ve beslenme kültürümüz de bu durumdan etkilenmektedir. Gelişen dünya ile birlikte, nüfus artışı, yerleşim yeri ve dağılımı, kadınların çalışma hayatına katılışı, eğitim-öğretim, besin endüstrisindeki gelişmeler vb. nedenlerden dolayı beslenme alışkanlıklarında değişiklikler olmuştur. Kadının çalışması toplumda bir statüsünün olması, evde yemek hazırlama şekli ve örüntüsünü değiştirmiş bu durum daha çok hazır ve yarı hazır besinlerin tüketilmesine neden olmuştur. Kadının çalışması, günün bir öğündeki beslenme alışkanlığını değiştirmiş, öğle yemeklerinin ev dışında yenmesine neden olmuştur. Günümüzde acele ile hızlı hazırlanan besinleri tüketmek, restoranda bir öğle yemeği yemek, internet aracılığıyla pizza ısmarlamak veya rahatlatıcı bir atmosferde güzel bir akşam yemeği yemek, sadece özel durumlarda yapılan aktiviteler olmaktan çıkmış, günlük yaşantımızın da bir parçası haline gelmiştir. Öğle yemeğini evinde yiyenlerin sayısı oldukça azalmış, sadece çalışanlar değil ev hanımları da öğle yemeklerini dışarıda yemeye başlamışlardır. Bu yeni alışkanlık arkadaşlarla bir arada olmanın, sosyalleşmenin veya iş toplantılarının önemli bir parçası haline gelmiştir. Çalışanların bir kısmı, öğle yemeklerini işyerlerinde veya yemek fabrikalarında pişirilen yemeklerden karşılamaktadır. Bazı çalışanlar dışarıdan pizza, sandviç, tost, döner -ekmek siparişi vermektedir. Kısacası üç ana öğünün en az biri özellikle de öğle yemeği evde değil dışarıda yenilmeye başlanmıştır.
Bireylerin fiziksel yapısının, fizyolojik faaliyetlerinin, başarı durumlarının, ruhsal yapılarının sağlıklı gelişimi için yeterli ve dengeli beslenmeye gereksinim vardır. Yeterli ve dengeli beslenmede temel kural değişik besinlerin bir arada yenmesiyle bireyin gereksinmesi olan besin öğelerinin ihtiyacını sağlayacak miktarlarda ve sağlık kurallarına uygun olarak alınmasıdır. Bu nedenlerle dışarıda yemek yenilmesi durumunda dikkat edilmesi gereken bazı hususlar vardır. Ev dışında yemek seçimi doğru yapılmadığı takdirde, yemek gereksiz para harcanmasının yanı sıra fazla miktarda kalori, yağ ve sodyum alınmasına ve gereksinimimiz olan diğer besin öğelerini de daha az düzeyde tüketmemize neden olur. Ev dışında yenilen yemeklerin enerji ve yağ oranları evde yenilen yemeklere göre daha fazladır. Dışarıda seyrek yemek yendiğinde kişinin kendisini suçlu hissetmesi için hiçbir neden yoktur ancak bu durum çok sık tekrarlanırsa dikkatli olmak gereklidir. Dışarıda yemek yiyenlerin ağırlıklarını kontrol etmeleri daha zordur. Dışarıda yemek yenilirken bazı basit hususlara dikkat edilerek, daha sağlıklı mönü oluşturulabilir. Aşağıda konu ile ilgili, uygulanması kolay bazı öneriler verilmiştir.
Planlamanın Önceden Yapılması
Restorana gidilmeden önce planın ve yemek seçiminin gün boyunca tüketilecek besinlerin düşünülerek yapılması gereklidir. Başkalarının seçtiği yemekler yerine kendi isteğimiz doğrultusunda yemekler sipariş edilmelidir. Ağır bir öğle yemeği yenilmişse akşam yemeği daha hafif planlanmalıdır. Bu durumda yemek sonrası tatlı yerine meyve ısmarlanabilir. Sipariş verilirken bireyin planına bağlı kalması gereklidir. Mönüdeki seçeneklerin etkisinde kalınmadan yapılan plan doğrultusunda, besinler ve tüketilecek miktarlar seçilmeli ve ısmarlanmalıdır. Restoranda daha kalorili ve yağlı bir yemek tüketileceği biliniyorsa, diğer öğünlerde daha az kalorili ve az yağlı besinlerin tüketilmesi gereklidir. Restoranda yenilecek dengeli bir akşam öğünü için kahvaltı veya öğle yemeği atlanmamalıdır. Bu durum tam tersi bir etki yapmakta çok aç olan birey restoran mönülerinin çekiciliğine daha kolay kapılmaktadır.
Yemek Yenecek Yerin Doğru Seçilmesi
Restoran seçiminde dikkatli olunması gereklidir. Çeşitli mönü seçenekleri olan restoranların tercih edilmesi daha uygun yemek seçimine yardımcı olur. Tüketilecek besinlerin hijyen/sanitasyon kurallarına uygun olarak hazırlanıp hazırlanılmadığından emin olunması gereklidir. Bu nedenle yüksek kalite standartlarına sahip restoranların tercih edilmesi daha uygundur. Restoranın temizliğinin kontrol edilmesi gereklidir. Her ne kadar genellikle restoranın mutfağı görülmezse de halka açık alanların gözlenmesi de kişiye yemek yiyeceği yerin temizliği hakkında bir fikir verebilir. Besin zehirlenmesi olasılığına karşı özellikle deniz mahsulleri sipariş edilecekse bilinen, güvenilir bir restorandan yer ayırtılmalıdır
Açlığın Kontrol Edilmesi
Yeterli ve dengeli beslenmede ana kurallarından biri de öğün atlamamaktır. Özellikle dışarıda yemek yenileceği gün kesinlikle öğün atlanmaması gereklidir. Öğle yemeği dışarıda yenilecekse doyurucu bir kahvaltı yapılmalı, akşam yemeği yenilecekse dengeli bir öğle yemeği tüketilmelidir. Yemeğe çıkmadan bir saat önce hafif bir şeyler atıştırılması kişinin masaya çok aç oturmamasına ve fazla yemek yememesine neden olur. Siparişler gelene kadar ekmek, tereyağı, zeytinyağı veya iştah açıcıların servis edilmemesi daha uygundur. Yemek öncesi sohbetinde fark etmeden yenecek zeytinyağına bandırılmış birkaç dilim ekmek parçası 250- 300 ek kalori alınmasına neden olur.
Porsiyon Büyüklüğünün Belirlenmesi
Günümüzde genellikle büyük porsiyonlar restoran servisinin kalitesini gösteren bir faktör olarak algılanmaktadır. Ancak daha az enerji ve yağ almak ve daha az hesap ödemek için büyük porsiyonlar yerine küçük porsiyonlar sipariş edilmelidir. Ismarladığınız yemekten bir miktar yedikten sonra doyduğunuzu hissederseniz tabağınızda bir miktar kalabilir. Ismarlanan yemek ne olursa olsun daha büyük porsiyonun, daha fazla kalori, yağ, kolesterol ve sodyum içerdiği unutulmamalıdır. Servis edilen porsiyon büyük olduğunda yemek arkadaşı ile paylaşılarak hem alınan kalori azaltılır ve yemekten daha çok keyif alınması sağlanabilir.
Mönünün Doğru Seçimi
Mönü dilinin iyi anlaşılması önemlidir. Restoran mönülerindeki terimlerin ve pişirme şekillerinin bilinmesi verilecek siparişlerde kolaylık sağlar. Buharda pişirilen sebzeler veya ızgara tavuk gibi kolay hazırlanan yemeklerin tercih edilmesi daha uygundur. Az yağ ile hazırlanan yemekler tercih edilmelidir. Mönüdeki yemeğin tanımının yetersiz olduğu veya bilinmediği durumlarda hazırlanış şekli ve içerikleri tek tek sorulmalıdır. Listeden en sağlıklı ve hafif olan yiyeceklerin seçilmesine özen gösterilmelidir. Düşük kalorili, sossuz yemeklere ağırlık verilmelidir. Bakteri ve parazitlerin taşıyıcısı olan çiğ et yemeklerinden kaçınmak gereklidir. Yağlı etler yerine yağsız etler, kırmızı et yerine balık, kremalı makama yerine domates soslu makama tercih edilmelidir. Kremalı yiyeceklerin sadece kalori değil, aynı zamanda birer "doymuş yağ" ve "trans yağ" deposu oldukları da unutulmamalıdır. Yemekler az miktarlarda ve çeşitli sipariş verilmelidir. Ara sıcakların, haşlanmış, fırınlanmış yiyeceklerden seçilmesi gereklidir. Kızarmış yiyeceklerden, özellikle kızarmış patates ve etten uzak durulmalı ve kızartılmış besinlerde kullanılan kızartma yağının türüne dikkat edilmelidir. Çeşitlilik ve aşırıya kaçmamak her zaman göz önünde bulundurulması gereken hususlardır. Çeşitlilik, her koşulda yemeğin besin öğesi içeriğini arttırır. Bu nedenle yemeklerin, salata, patates, meyve, meyve suyu, süt veya yoğurt gibi diğer mönü seçenekleriyle tamamlanması gereklidir. Kremalı çorbalar yerine sebze veya tahıl çorbaları tercih edilmelidir. Sos eklemekten kaçınılmalıdır. Hazır salata sosları ve mayonez yerine limon, sirke, kullanılması daha uygun olur. Posa açısından tam buğday ekmeği tercih edilmelidir. Öğle yemeklerinde daha az kalori tüketilip daha iyi beslenmek için tüketilen yemek ne olursa olsun yağ, şeker ve tuz miktarının düşük olması gerekir. Ayrıca bu üç madde, yüksek kalorileri ve su tutma yetenekleri ile kilo kontrolünü de tehlikeye atmaktadır. Çeşitli yiyecek ve içecek olasılıkları arasında kendimize uygun olanları seçmeli ve dengeli bir seçim yapabilmeyi öğrenmeliyiz. Masaya oturulduğunda önceden sunulan ekmek vb. fazla tüketmekten kendimizi alamadığımız durumlarda bir miktar aldıktan sonra önümüzden uzaklaştırmalı veya masadan alınması sağlanmalıdır. Fazla olan iştahın engellenmesi isteniyorsa, düşük kalorili besinler (salata veya çiğ sebzeler gibi) tercih edilmeli ve salata soslarından uzak durulmalıdır. Yemek yavaş tüketilmeli ve aşırı doyulmuş hissi oluşmadan yemek sonlandırılmalıdır. Yavaş yemek tokluk hissini daha kolaylaştırmaktadır. Doyulduğu hissedildiği zaman tabakta yemek olsa dahi servis elemanından alınması istenmelidir. Tabakta bulunan her şeyin bitirilmesi gerekmemektedir.
Sadece açlık gidermek için yemek yenmemeli iş veya dost sohbetlerinin tadını çıkararak, yavaş yiyerek ve küçük lokmalar alarak ve yemek iş ortamına veya dostluk havasına katkı yaparak yenmelidir. Özel istekte bulunulduğunda veya yemeğin hazırlanışında değişiklik yapılması istenildiğinde durumun doğrudan ve açık olarak ifade edilmesi gerekir. Meze veya sos istenmiyorsa bu durumun belirtilmesi gerekir. Yağlı bir meze seçildiğinde yemeğin geri kalan kısmı düşük yağlı seçeneklerle dengelenmelidir. Sipariş edilen yemek istenilen şekilde hazırlanmadığı takdirde geri gönderilmelidir.
İçeceklere Dikkat Edilmesi
Tüketilen içecek çeşit ve miktarına dikkat edilmesi gerekir. Alkollü içecekler sınırlı tüketilmelidir. Alkol boş kalori kaynağıdır ve iştah açıcı özellik göstererek fazla yemek tüketimine neden olur. Bu nedenle içecek olarak ayran, taze sıkılmış meyve suyu tercih edilmelidir.
Garsonla İletişim Kurulması
Mönü oluşturulurken yemek listesinin açık ve detaylı bir şekilde sorgulanması gereklidir. Garsonlardan yardım alınamaması durumunda, mutfaktan aşçıdan yardım istenmelidir. Yiyeceklerin, pişirilme yöntemleri, kullanılan yağlar ve lezzet artırıcılar (mayonez, kremalar, hazır soslar) sorgulanmalıdır. Mümkün olduğu taktirde daha küçük veya yarım porsiyonlar istenmelidir. Yemek garnitürleri duruma göre değiştirilebilir. Garnitür olarak kızarmış patates veya pirinç pilavı verilmesi durumunda bunların yerine haşlanmış sebzeler istenebilir. Tavuk, ördek, hindi sipariş edilmesi durumunda derilerinin soyularak pişirilmesi, ayrıca sebze ve makarnaların üzerine sos ilave edilmemesi istenebilir.
Soslardan Kaçınılması
Dışarıda yenilen yemeklere sos eklenmesi hem sos eklenen gıdaların daha çok tüketilmesine hem de daha çok ek kalori alınmasına neden olur. Sos eklenmeden önce yemek tadılmalı eksik varsa tuz ve biberi eklenmeli çok arzu ediliyorsa hazır soslar az bir miktar eklenmelidir.
Tatlı Ismarlanması
Açken tatlı ısmarlandığında tatlı mönülerinin hem miktar hem de çeşit olarak fazla olması ihtimali vardır. Yemek bitirildiğinde çoğu zaman kişi doymuş olduğundan ve hiçbir şey yiyemeyecek hale geldiğinden yemekten sonra büyük bir ihtimalle tatlı siparişi verilmez. Bu durumda tatlı siparişi verilse dahi bunu masa arkadaşı ile bölüşmek veya tatlı yerine meyve tercih edilmesi daha iyi bir seçenektir. Kalori içeriği yüksek tatlılardan uzak durulması gerekir. Çok istenildiği takdirde bir porsiyon tatlı başkasıyla paylaşılabilir.
Salata Seçimi
Çoğunlukla sebze ve meyveler A, C vitaminlerinin, folik asidin ve posanın zengin kaynaklarıdır. Salatanın içerisine giren besinler ve miktarları kalori ve yağ içeriklerini belirleyen ana etmenlerdir. Salata seçiminde kalori ve yağ miktarlarını kontrol altında tutmak için çeşitli sebze, meyve ve kuru baklagiller tercih edilmelidir. Salatanın protein içeriğini yükseltmek için kuru baklagil, yağsız et ve peynir eklenebilir. Salatanın, sosu ayrı olacak şekilde sunulmasını istenebilir. Kaloriyi azaltmak için salatanın yanında sunulan sosun az yağlı olmasına dikkat edilmelidir. Yüksek yağlı salata sosları ve mayonez kullanılmamalıdır. Mayonezli patates veya makama salatası, sirke ve yağ ile hazırlanmış olanlardan daha fazla oranda yağ içerir. Fazla miktarda tüketmeye yatkın kişilerin, salata tabağı olarak normal yemek tabağı yerine daha küçük tabak kullanması daha uygundur.
Günlük beslenmemiz içerisinde öğle yemeğinin önemli bir yeri vardır. Bu nedenle kendi isteğimiz doğrultusunda sağlıklı bir mönü oluşturulmak isteniyorsa çeşitli yemek alternatifleri olan, hijyen kurallarına dikkat eden, iyi yemek pişirilen ve kaliteli, taze besinleri kullanan restoranların tercih edilmesi gerekir. Öğle yemekleri keyifli iş araları haline getirilmek isteniyorsa, bu öğünde alkol kullanmamaya, protein ağırlıklı bir öğün oluşturmaya, sofradan biraz aç ve hafif kalkmaya, mümkün olursa 5-10 dakikalık bir yürüyüş yapmaya çalışılmasında yarar bulunmaktadır. Yemek yemekten keyif alınması da önemlidir. Yeme olgusu, vücudun gereksinim duyduğu besin öğelerini sağlamakla birlikte ruhumuzu da beslemektedir. Her lokmanın tadına varılmalı ve dışarıda yenilen yemekten keyif alınmalıdır.
